ذكر عبور حضرت همايون بر يخ از نهر سيحون و جمع آمدن سلاطين دولت افزون روز دوشنبه بيست و هشتم شهر شوال عبور حضرت اعلى خاقانى از نهر سيحون اتفاق افتاد و كيفيّت عبور آن حضرت چنان بود كه چون سه روز قبل از روز عبور هنگام عصر در كنار قاق كه آن حضرت با اندكى مردم عبور فرمودند ، اكثر عساكر در عزّ مراكبت و شرف مرافقت آن حضرت آيت حرمان خوانده و سمند تحير در مضمار سرگردانى رانده ، چنانچه شمهء از ان سمت گزارش پذيرفت ، آن حضرت با بعضى از خواص ايكچيان و چهرها از قاق عبور فرمودند و چون معبر بغايت تنگ [ 52 ر ] و خطرناك بود و اگر عساكر ميل عبور كردندى شايستى كه كم كسى طريق نجاة سپردى و جان از اهوال آن گرد آب بيرون بردى ، هر آينه امراء عظام با اكثر عساكر نصرت فرجام از آن معبر باز گشته ، از ديگر طرق بر حسب آنچه مذكور شد عبور كردند و موكب همايون حضرت اعلى خاقانى روز ديگر بامداد از آن طرف آب كوچ كرده در طلب معبر اطراف و اكناف بحر و برّ [ را ] پيمودند و بنفس شريف در اقاصى آن جنگلستان تردّد عنيف فرموده چند نوبت محل عبور پيدا كردند و هر نوبت از سمند گردون نورد فرود آمده بر روى يخ پياده روان شدند و چون هر نوبت معبر را لايق عبور لشكر نمىدانستند بواسطهء رخنهء يا كسرى كه در اطراف آن بود به طرفى ديگر مايل شده بجست و جوى راه عبور همراه صبا و دبور در مضايق مداخل آن نيستان كه از شدت اشتباك و كثرت التفاف زمين درو پيدا نبود و طرق دخول اصلا هويدا نه ، سمند باد مانند ميراندند و چون وصول بساحل مراد ميسّر نمىشد دست اجتهاد از دامن طلب نداشته معاودت ميفرمودند و باز راهى ديگر پيش گرفته وظايف جدّ و اجتهاد و لوازم سعى در طلب مراد تقديم ميفرمودند ، تا آخر اين معبر در دست فوز و